Mart 2008 Arşivi:

İSTANBUL YENİKAPI SATRANÇ TAŞLARI

Gönderi tarihi: by Özlem Hacıhaliloğlu 20 Mart 2008 | Kategori: Serbest. 0 Yorum

İSTANBUL YENİKAPI SATRANÇ TAŞLARI

Suat BOZTEPE

yeni-resim-11.png

6. - 7. yüzyıl (?)

İstanbul Yenikapı metro kazıları sırasında bazı satranç taşları bulunmuştur.

Bu üç adet satranç taşı 2007 yılından beri İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir. İstanbul Arkeoloji Müzesi 1891 yılından beri ziyarete açık ve sergilenen eserlerin sayısı bakımından dünyanın en büyük müzeleri arasındadır. Kazılarda bulunan bu satranç taşları fildişi olup, bütün parçaların tek tek yaş belirlemesi yapılmadığı için ait olduğu yüzyıl tabaka yaşı olarak yaklaşık 6 - 7. yüzyıl olarak belirtilmektedir.

“Taşların tam olarak yaşlarının belirlenmesiyle, satranç taşları ile ilgi olarak yeni sorular gündeme gelecektir. En önemli soru; Avrupa’ya satranç 6 - 7 yy. itibariyle İstanbul üzerinden de gitmiş midir? Satranç tarihi ile ilgili kitaplarda, Arapların satrancı M.S. 711 İspanya’yı fethi ile Avrupa’ya götürdüğü belirtilmekteyken, bulunan bu taşlar ve bekli de daha sonra bulunacak başka taş ve belgelerle satrancın Avrupa’ya İstanbul üzerinden de gittiği düşünülecektir. Bildiğimiz kadarıyla bu tarih aralığında İstanbul’da bulunan ilk taşlardır. Ancak kazılar devam etmekte olup başka taşların bulunma durumu da vardır.” (Ö.H.)

yeni-resim-12.png yeni-resim-13.png

Bizans’ta kayıp zaman, M. Coral İstanbul 1998

National Geographic, Mayıs 2006

Sergilenen bu satranç taşları hakkında, şu açıklamalar bulunmaktadır:

“Kazı çalışmaları, Bizans Döneminde Konstantinpolis’in en büyük limanlarından biri olan Theodosius Limanı sınırları içinde gerçekleştirilmektedir. Liman, ana hatlarıyla, büyükçe doğal bir koyun güney tarafına, batıdan doğuya doğru uzanan geniş bir mendireğin inşaasıyla oluşturulmuştur. Limanın en önemli işlevlerinden biri, büyük gemilerle İskenderiye’den getirilen tahılın burada inşa edilen ambarlarda depolanmasıdır. Kazı buluntularıyla 7. yüzyıldan sonra uzak noktalarla yapılan ticari faaliyetlerin azaldığı, ancak 11. yüzyıla kadar faaliyetlerini sürdürdüğü görülmektedir.”

www.marmaray.com.tr/yenikapi_arkeolojik_1.htm

www.arkitera.com/h24170-yenikapi-eserleri-icin-muze-yapilacak.html

www.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=345

www.bigglook.com/biggistanbul/semtler/sultanahmet/istarkeoloji.asp

Bu yazı İSEM Çocuk Satranç Dergisi Mart 2008 sayısında çıkmıştır.

SATRANCIN YAYILIŞI 1

Gönderi tarihi: by Özlem Hacıhaliloğlu 20 Mart 2008 | Kategori: Serbest. 0 Yorum

SATRANCIN YAYILIŞI 1

Suat Boztepe

Satrancın doğuşu ve dünyaya yayılışı hakkında çeşitli görüşler var. En çok kabul göreni ise 600 yıllarında Hindistan’da görüldüğü. Diğer görüşler yanlış olmasa bile şimdilik yazılı belgeler, arkeolojik bulgu ve diğer bazı tarihsel bilgiler olmadığı için bilimsel olarak kabul edilmiyor.

Satranç tarihi ve satranç taşları kitaplarında bulunan satrancın dünyaya yayılışını anlatan haritalarda bu etkiler yıllar geçtikçe az da olsa bazı değişikliklere uğruyor.

Bu kitaplar: 1- A Short History of Chess, Henry A. Davidson New York 1949

yeni-resim-5.png yeni-resim-6.png

Satrançname-i Kebir, Uzun Firdevsi Balıkesir 1503 kitabında şunlar belirtiliyor:

(Bu kısım, Yrd. Doç. Dr. Ata Çatıkkaş tarafından çevrilmiş olup parantez içindeki bilgiler kendisine aittir)

“Satrancın mûcidi Leclâc ile devrin bilgini Büzür Cimhir-i Hakîm arasında oynanan satranç oyunu sonunda Leclâc-ı Hindi oyunu kazanıp devrin şahı Şah Kisrî’ye; (eski İran hükümdarlarından Nûşirrevân’ın lâkabı olup ondan sonra Kisrâ veya Kisrî lâkabını kullanmışlardır)…”

2- Schach Mehr Als Ein Spiel, Herbert R. Gratz Leipzig 1964

yeni-resim-7.png yeni-resim-8.png

Satrançname-i Kebir, Uzun Firdevsi Balıkesir 1503 kitabında şunlar belirtiliyor:

(Bu kısım, Dr. Ramazan Altınay tarafından çevrilmiş olup parantez içindeki bilgiler kendisine aittir)

“Sonra İdrîs (as.) özel sükûnet mekanına çekilip akl-ı ğavvâsını fikri deryasına salup (uzun uzun ve derin derin düşünüp) cevherlerin anlamlarını gönlüne getirip, satrancın altmışdört kareli tahtasını düzenleyip telif eyledi (bulup, ortaya koydu)….Böylece Cemşîd Şah satrancı beğenip güzel buldu. … Nice satranç bilenler canlarından bıkıp her birisi bildiğin unuttu.”

3- Master Pieces, Gareth Williams Londra 2000

yeni-resim-9.png yeni-resim-10.png

Master Pieces kitabına göre: 8. yüzyılla birlikte satranç Bağdat, kutsal şehirler Mekke ve Medine’de popüler olmuştu. O tarihten itibaren Araplar oyunu Suriye ve tüm Kuzey Afrika sahillerine yaydılar. Kuzey Afrika’da (Fas, Tunus, Cezayir, Libya) yaşayan Mağribiler tarafında İspanya’ya getirilmiştir ve kısa zamanda Avrupa’ya yayılmıştır.”

Bu yazı İSEM Çocuk Satranç Dergisi Mart 2008 sayısında çıkmıştır.