SATRANCIN YAYILIŞI 1
Suat Boztepe
Satrancın doğuşu ve dünyaya yayılışı hakkında çeşitli görüşler var. En çok kabul göreni ise 600 yıllarında Hindistan’da görüldüğü. Diğer görüşler yanlış olmasa bile şimdilik yazılı belgeler, arkeolojik bulgu ve diğer bazı tarihsel bilgiler olmadığı için bilimsel olarak kabul edilmiyor.
Satranç tarihi ve satranç taşları kitaplarında bulunan satrancın dünyaya yayılışını anlatan haritalarda bu etkiler yıllar geçtikçe az da olsa bazı değişikliklere uğruyor.
Bu kitaplar: 1- A Short History of Chess, Henry A. Davidson New York 1949
Satrançname-i Kebir, Uzun Firdevsi Balıkesir 1503 kitabında şunlar belirtiliyor:
(Bu kısım, Yrd. Doç. Dr. Ata Çatıkkaş tarafından çevrilmiş olup parantez içindeki bilgiler kendisine aittir)
“Satrancın mûcidi Leclâc ile devrin bilgini Büzür Cimhir-i Hakîm arasında oynanan satranç oyunu sonunda Leclâc-ı Hindi oyunu kazanıp devrin şahı Şah Kisrî’ye; (eski İran hükümdarlarından Nûşirrevân’ın lâkabı olup ondan sonra Kisrâ veya Kisrî lâkabını kullanmışlardır)…”
2- Schach Mehr Als Ein Spiel, Herbert R. Gratz Leipzig 1964
Satrançname-i Kebir, Uzun Firdevsi Balıkesir 1503 kitabında şunlar belirtiliyor:
(Bu kısım, Dr. Ramazan Altınay tarafından çevrilmiş olup parantez içindeki bilgiler kendisine aittir)
“Sonra İdrîs (as.) özel sükûnet mekanına çekilip akl-ı ğavvâsını fikri deryasına salup (uzun uzun ve derin derin düşünüp) cevherlerin anlamlarını gönlüne getirip, satrancın altmışdört kareli tahtasını düzenleyip telif eyledi (bulup, ortaya koydu)….Böylece Cemşîd Şah satrancı beğenip güzel buldu. … Nice satranç bilenler canlarından bıkıp her birisi bildiğin unuttu.”
3- Master Pieces, Gareth Williams Londra 2000
Master Pieces kitabına göre: 8. yüzyılla birlikte satranç Bağdat, kutsal şehirler Mekke ve Medine’de popüler olmuştu. O tarihten itibaren Araplar oyunu Suriye ve tüm Kuzey Afrika sahillerine yaydılar. Kuzey Afrika’da (Fas, Tunus, Cezayir, Libya) yaşayan Mağribiler tarafında İspanya’ya getirilmiştir ve kısa zamanda Avrupa’ya yayılmıştır.”
Bu yazı İSEM Çocuk Satranç Dergisi Mart 2008 sayısında çıkmıştır.
