satranç tarihi

satranç tarihi etiketi için arşiv sayfasını görüntülüyorsunuz.

Türkiye Kaynakçası - Turkish Bibliography

16 Haziran 2008 Özlem Hacıhaliloğlu

kaynakca-info

http://www.kaynakca.info/tr/

Niçin Türkiye Kaynakçası?

Türkiye Kaynakçasının iki önemli amacı vardır: Birincisi, Türkiye hakkında yayınlanmış her konudan ve her dilden yazılı eserin bibliyografik künyelerini uluslar arası standartta toplayıp paylaşıma açmak. İkincisi, bu eserler hakkında değerlendirme, eleştiri ve seviyeli tartışmalara zemin oluşturmaktır. Türkiye Kaynakçası, bu bakımdan disiplinler üstü ve uluslar arası bir kapsama sahiptir.

Kaynakca.info’yu kullanarak binlerce eserin künyesine (ve varsa tam metnine) çok kolayca ulaşabilir, elinizdeki eser künyelerini ve bunların tam metinlerini binlerce başka kişinin kullanıma sunabilirsiniz. “Benim Kaynakçam” özelliğini kullanarak, kendi özelleşmiş kaynakçalarınızı oluşturabilirsiniz. Okuduğunuz eser ve yazarlar hakkında yorum, eleştiri, değerlendirme ve derecelendirme yapabilirsiniz.

Kısaca, Türkiye Kaynakçasıveya kaynakca.info, konusu Türkiye olan bir araştırma, öğrenme ve paylaşma ortamıdır.

Türkiye Kaynakçasındaki Künyeler Nereden Geldi?

Kaynakca.info’nun çıkış noktası Doç. Dr. Ramazan ACUN‘un H.Ü.Tarih Bölümünde 1996 yılından beri verdiği ve öğrencilere temel veri tabanı kavramlarını öğretmeyi amaçlayan “Bilgisayar ve Tarih IV” dersi kapsamında, yine Doç. Dr. R. Acun’un kendisi tarafından geliştirilen “BİB” adlı bibliyografik veritabanıdır. Bu veritabanına, “Bilgisayar ve Tarih III” dersi kapsamına öğrenciler tarafından girilen veriler de kaynakca.info’nun hali hazırdaki içeriğinin önemli kısmını oluşturmaktadır.

Kısaca söylemek gerekirse, “Türkiye kaynakçası” bir eğitim projesi olarak başlamış ve bugünkü haline evrilmiştir.

Görsel Tarih Arşivi - Satranç

16 Haziran 2008 Özlem Hacıhaliloğlu

Görsel Tarih Arşivi

Özellikle Atatürk Dönemi ve sonrasına ait Satranç Sporu ile ilgili olan fotoğraf, kartpostal, pul, afiş vb. imajlardan oluşan verilerin Görsel Tarih Arşivi’nde yer alması için, bu önemli çalışma hakkındaki bilgileri kısaca sizlere aktarmak istiyorum.Umarım yakın bir gelecekte ,Görsel Satranç Tarihi Arşiv ‘i de hazırlanır.

http://www.gorselarsiv.org/tr/

Arşiv Hakkında

Görsel Tarih Arşivi, Hacettepe Üniversitesi ve TÜBİTAK´ın desteği ile gerçekleştirilen bütünleşik proje kapsamında hazırlanmıştır. Proje için gerekli olan altyapı desteği (bilgisayar, tarayıcı, kamera vs.) Hacettepe Üniversitesi Bilimsel Araştırmalar Birimi tarafından, Altyapı Geliştirme Projesi kapsamında sağlanmıştır (Proje no: 03G011, 1 Eylül 2004-1 Eylül 2005)

Arşivde sunulan fotoğrafların dijital imajları “Atatürk İnkılaplarının Görsel Veriler Yoluyla İncelenmesi (1923-1960)”konulu, TÜBİTAK tarafından desteklenmekte olan Bilimsel Araştırma Projesi kapsamında hazırlanmış ve İnternet’ten sunuma açılmıştır (Proje no: 104 K080). Proje halen devam etmektedir (başlama tarihi 1 Nisan 2005, bitiş tarihi 1 Ekim 2007). Her iki projenin de yürütücüsü, Hacettepe Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Enstitüsü öğretim üyesi Doç Dr. Fatma Acun’dur.
Projenin hedefi, çeşitli arşivlerde yer alan tarihî fotoğrafları ve bunlara ait bilgilerin kullanımını yaygınlaştıran, çalışır bir sistem kurmaktır. Bu sistemin adı Görsel Tarih Arşivi´dir. (GTA). Amacı ise, kullanıcıların fotoğraf türü kaynakları keşfetmesi ve değerlendirmesine yardımcı olmaktır.

Arşivimizi bir görsel materyal paylaşım alanı olarak tasarladık. Elinizde Atatürk dönemine (1923-1938) ve sonrasına (1960’a) dair Türkiye’deki sosyal, ekonomik, kültürel ve siyasi gelişmeleri sergileyen her tür fotoğraf (aile fotoğrafı dahil), kartpostal, pul, film, afiş vb. görsel materyal bulunuyorsa, bunları geniş bir eğitimci ve araştırmacı kitlesi ile paylaşmak için size fırsat sunuyoruz.

Paylaşmayı düşündüğünüz imajların takip eden özellikte olması gerekmektedir:

  • Tarih araştırması ve eğitimi için uygun konu ve nitelikte olmalıdır.
  • İyi veya orta kalitede olmalı ve yüksek çözünürlükte taranmalıdır.
  • İmaj hakkında bilgi verilmelidir. Sadece görüntü yeterli değildir.
  • Telif hakkı konusu çözümlenmiş olmalıdır.

Paylaşımı üç yoldan gerçekleştirebilirsiniz.

  1. Elinizdeki fotoğraf, kartpostal, afiş vb. malzemenin taranarak elektronik ortama aktarılması için bize izin verebilirsiniz. Taradığımız imajları arşivimize koyacağız ve sizin adınızı, imajın alındığı kaynak olarak belirteceğiz. Telif hakkı size ait olacak, fotoğrafınızı kullanmak isteyenler, telif hakkı dolayısıyla, sizinle temasa geçecektir. Fotoğraflarınızın elektronik imajı karşılığı olarak cüzi bir ücret ödeyebiliriz. Orijinallerini de satın alabiliriz. Bu yol için bizimle doğrudan temasa geçebilirsiniz (e-mail:facun@hacettepe.edu.tr).
  2. Elinizde çok sayıda fotoğraf var ise ve paylaşmak istiyorsanız, bunları tarayarak, bilgileriyle beraber bir CD’ye kopyalayıp bize gönderebilirsiniz. Gönderilerinizi değerlendirecek, fotoğrafı ve bilgileri, sizin adınıza biz, arşiv veri tabanına gireceğiz.
  3. Arşivimize üye olarak, veri giriş paneline ulaşabilir ve paylaşmayı düşündüğünüz fotoğraf vs. ile ilgili bilgileri ve fotoğrafı kendiniz girebilirsiniz. Bu yolla verdiğiniz bilgiler arşiv sorumlusu Fatma Acun’a ulaşacak ve doğruluğu kontrol edildikten sonra yayınlanacaktır. Gönderilen imaj ve bilgi, amacımıza uygun değil ise iade edilecektir.

Elinizdeki görsel materyali geniş kitlelerle paylaşıma sunmakla, eğitim ve araştırmaya yardım ederek, materyalinizin iyi amaçlar için kullanımını sağlayacak, aynı zamanda, görsel hafızamızın korunmasına yardımcı olacaksınız. Görsel mirasımızı korumak ve paylaşmak için bağışlarınızı bekliyoruz.

Eğer imaj bağışlamak istiyorsanız, üyelik sayfasına tıklayınız.

İSTANBUL YENİKAPI SATRANÇ TAŞLARI

20 Mart 2008 Özlem Hacıhaliloğlu | Yorum yapılmamış

İSTANBUL YENİKAPI SATRANÇ TAŞLARI

Suat BOZTEPE

yeni-resim-11.png

6. - 7. yüzyıl (?)

İstanbul Yenikapı metro kazıları sırasında bazı satranç taşları bulunmuştur.

Bu üç adet satranç taşı 2007 yılından beri İstanbul Arkeoloji Müzesi’nde sergilenmektedir. İstanbul Arkeoloji Müzesi 1891 yılından beri ziyarete açık ve sergilenen eserlerin sayısı bakımından dünyanın en büyük müzeleri arasındadır. Kazılarda bulunan bu satranç taşları fildişi olup, bütün parçaların tek tek yaş belirlemesi yapılmadığı için ait olduğu yüzyıl tabaka yaşı olarak yaklaşık 6 - 7. yüzyıl olarak belirtilmektedir.

“Taşların tam olarak yaşlarının belirlenmesiyle, satranç taşları ile ilgi olarak yeni sorular gündeme gelecektir. En önemli soru; Avrupa’ya satranç 6 - 7 yy. itibariyle İstanbul üzerinden de gitmiş midir? Satranç tarihi ile ilgili kitaplarda, Arapların satrancı M.S. 711 İspanya’yı fethi ile Avrupa’ya götürdüğü belirtilmekteyken, bulunan bu taşlar ve bekli de daha sonra bulunacak başka taş ve belgelerle satrancın Avrupa’ya İstanbul üzerinden de gittiği düşünülecektir. Bildiğimiz kadarıyla bu tarih aralığında İstanbul’da bulunan ilk taşlardır. Ancak kazılar devam etmekte olup başka taşların bulunma durumu da vardır.” (Ö.H.)

yeni-resim-12.png yeni-resim-13.png

Bizans’ta kayıp zaman, M. Coral İstanbul 1998

National Geographic, Mayıs 2006

Sergilenen bu satranç taşları hakkında, şu açıklamalar bulunmaktadır:

“Kazı çalışmaları, Bizans Döneminde Konstantinpolis’in en büyük limanlarından biri olan Theodosius Limanı sınırları içinde gerçekleştirilmektedir. Liman, ana hatlarıyla, büyükçe doğal bir koyun güney tarafına, batıdan doğuya doğru uzanan geniş bir mendireğin inşaasıyla oluşturulmuştur. Limanın en önemli işlevlerinden biri, büyük gemilerle İskenderiye’den getirilen tahılın burada inşa edilen ambarlarda depolanmasıdır. Kazı buluntularıyla 7. yüzyıldan sonra uzak noktalarla yapılan ticari faaliyetlerin azaldığı, ancak 11. yüzyıla kadar faaliyetlerini sürdürdüğü görülmektedir.”

www.marmaray.com.tr/yenikapi_arkeolojik_1.htm

www.arkitera.com/h24170-yenikapi-eserleri-icin-muze-yapilacak.html

www.istanbul.gov.tr/Default.aspx?pid=345

www.bigglook.com/biggistanbul/semtler/sultanahmet/istarkeoloji.asp

Bu yazı İSEM Çocuk Satranç Dergisi Mart 2008 sayısında çıkmıştır.

SATRANCIN YAYILIŞI 1

20 Mart 2008 Özlem Hacıhaliloğlu | Yorum yapılmamış

SATRANCIN YAYILIŞI 1

Suat Boztepe

Satrancın doğuşu ve dünyaya yayılışı hakkında çeşitli görüşler var. En çok kabul göreni ise 600 yıllarında Hindistan’da görüldüğü. Diğer görüşler yanlış olmasa bile şimdilik yazılı belgeler, arkeolojik bulgu ve diğer bazı tarihsel bilgiler olmadığı için bilimsel olarak kabul edilmiyor.

Satranç tarihi ve satranç taşları kitaplarında bulunan satrancın dünyaya yayılışını anlatan haritalarda bu etkiler yıllar geçtikçe az da olsa bazı değişikliklere uğruyor.

Bu kitaplar: 1- A Short History of Chess, Henry A. Davidson New York 1949

yeni-resim-5.png yeni-resim-6.png

Satrançname-i Kebir, Uzun Firdevsi Balıkesir 1503 kitabında şunlar belirtiliyor:

(Bu kısım, Yrd. Doç. Dr. Ata Çatıkkaş tarafından çevrilmiş olup parantez içindeki bilgiler kendisine aittir)

“Satrancın mûcidi Leclâc ile devrin bilgini Büzür Cimhir-i Hakîm arasında oynanan satranç oyunu sonunda Leclâc-ı Hindi oyunu kazanıp devrin şahı Şah Kisrî’ye; (eski İran hükümdarlarından Nûşirrevân’ın lâkabı olup ondan sonra Kisrâ veya Kisrî lâkabını kullanmışlardır)…”

2- Schach Mehr Als Ein Spiel, Herbert R. Gratz Leipzig 1964

yeni-resim-7.png yeni-resim-8.png

Satrançname-i Kebir, Uzun Firdevsi Balıkesir 1503 kitabında şunlar belirtiliyor:

(Bu kısım, Dr. Ramazan Altınay tarafından çevrilmiş olup parantez içindeki bilgiler kendisine aittir)

“Sonra İdrîs (as.) özel sükûnet mekanına çekilip akl-ı ğavvâsını fikri deryasına salup (uzun uzun ve derin derin düşünüp) cevherlerin anlamlarını gönlüne getirip, satrancın altmışdört kareli tahtasını düzenleyip telif eyledi (bulup, ortaya koydu)….Böylece Cemşîd Şah satrancı beğenip güzel buldu. … Nice satranç bilenler canlarından bıkıp her birisi bildiğin unuttu.”

3- Master Pieces, Gareth Williams Londra 2000

yeni-resim-9.png yeni-resim-10.png

Master Pieces kitabına göre: 8. yüzyılla birlikte satranç Bağdat, kutsal şehirler Mekke ve Medine’de popüler olmuştu. O tarihten itibaren Araplar oyunu Suriye ve tüm Kuzey Afrika sahillerine yaydılar. Kuzey Afrika’da (Fas, Tunus, Cezayir, Libya) yaşayan Mağribiler tarafında İspanya’ya getirilmiştir ve kısa zamanda Avrupa’ya yayılmıştır.”

Bu yazı İSEM Çocuk Satranç Dergisi Mart 2008 sayısında çıkmıştır.

Serçe Liman’ında Bulunan Satranç Taşları

18 Ocak 2008 Özlem Hacıhaliloğlu | Yorum yapılmamış

Serçe Liman’ında Bulunan Satranç Taşları
Suat Boztepe

Türkiye’de 11.yüzyıla ait bir batıkta satranç taşları bulunmuştur. Satranç tarihi bakımından oldukça önemli olan bu taşlarla ilgili bazı gelişmeler vardır.

Bu batık Marmaris Kalaba Burnu’yla Değirmen Burnu arasındaki Bozukkale (Loryma) yakınlarındaki Serçe Limanı denilen koyda çıkarılmıştır. Burası dağlarla çevrilidir. Adaların olduğu kısımdan derin olmadığı için gemiler geçemezler. Türk - Amerikan işbirliğiyle Prof. Dr. George F. Bass başkanlığında, 1977 - 79 yılları arasında yapılan sualtı kazılarında Sualtı Araştırma Enstitüsü ve Bodrum Sualtı Arkeoloji Müzesi işbirliğiyle bulunmuş olan Ortaçağ’a ait Cam Batığı, satranç tarihi bakımından çok önemlidir. Bu batık yaklaşık 32 - 35 metre derinlikte, kıyıya yakın sayılabilecek bir yerde kum içinde, sol tarafa yatmış olarak bulunmuştur. Bazı kaynaklara göre limanda demirlemişken demir çıpanın kırılması nedeniyle sürüklenmiş ve batmış, bazı kaynaklara göre de fırtınadan kaçmaya çalışmış, fakat limana sığınamamış.
Bu iletinin tamamını göster »